Prof. Dariusz Kołodziejczyk – In memoriam

Prof. dr hab. Dariusz Kołodziejczyk (1962 – 2026), wieloletni pracownik Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego, związany także z Instytutem Historii PAN, był jednym z najwybitniejszych historyków swojego pokolenia. Jako autor, współautor i redaktor licznych książek publikowanych przez renomowane wydawnictwa międzynarodowe (Cambridge University Press, Brill, Harvard University Press) i krajowe (DiG, Polonika, Archiwum Główne Akt Dawnych) udostępnił szerokiemu gronu czytelników nie tylko traktaty dyplomatyczne zawierane między Rzecząpospolitą a Imperium Osmańskim, Chanatem Krymskim i Persją w epoce nowożytnej, spisane w językach orientalnych, lecz także źródła dotyczące Podola pod panowaniem osmańskim (1672–1699) oraz stosunków na pograniczu polsko-osmańskim w pierwszej połowie XVIII w. W ostatnich latach pracy jego zainteresowania coraz bardziej kierowały się w stronę historii globalnej i sieci powiązań łączących wczesnonowożytny świat czego wyrazem był projekt badawczy o roli mieszkańców Europy Wschodniej w misjach zakonu Jezuitów i pracach Holenderskiej Kompanii Handlowej w XVII-XVIII w. W swoich publikacjach prof. Kołodziejczyk łączył dogłębną znajomość podejmowanej problematyki, opartą na rozległej i unikatowej bazie źródłowej, z umiejętnością formułowania wnikliwych pytań badawczych oraz dostrzegania analogii i zależności w dziejach powszechnych.
Za swoje osiągnięcia naukowe otrzymał liczne nagrody i wyróżnienia, w tym Nagrodę Prezesa Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej w 2012 r., nagrodę Fundacji Bekira Çoban-zade za najlepszą publikację dotyczącą historii Krymu w 2012 r., honorowe członkostwo w Tureckim Towarzystwie Historycznym (Türk Tarih Kurumu) w 2013 r. oraz francuskie odznaczenie Chevalier de l’Ordre national du Mérite w 2014 r.
O międzynarodowym uznaniu dla jego dorobku świadczyły liczne zaproszenia na dłuższe pobyty badawcze w renomowanych ośrodkach akademickich, m.in. na Harvard University (1991–1992), Ludwig-Maximilians-Universität München (1994–1995), University of Notre Dame (2004–2005), Hokkaido University (2009) i Stanford University (2021–2022). Potwierdzały je również pełnione funkcje w międzynarodowych organizacjach naukowych, w tym przewodniczenie Comité International des Études Pré-Ottomanes et Ottomanes (CIEPO) od 2018 r. oraz członkostwo w zarządzie International Association for Ottoman Social and Economic History. Ważnym elementem jego działalności były także wykłady wygłaszane na zaproszenie zagranicznych ośrodków akademickich i udział w międzynarodowych projektach badawczych.
Prof. Kołodziejczyk był również cenionym dydaktykiem. Prowadził unikatowe, przełomowe w dziedzinie badań historycznym seminarium magisterskie i doktoranckie, wypromował czterech doktorów. W trakcie ponad 35-letniej pracy na Uniwersytecie Warszawskim angażował się także w działalność organizacyjną, pełniąc m.in. funkcję dyrektora Instytutu Historycznego w latach 2012–2016 oraz uczestnicząc w rozwijaniu badań nad historią globalną w ramach Inicjatywy Doskonałości – Uczelnia Badawcza. Wierzył w interdyscyplinarne podejście do badań i współpracę naukowców pochodzących z różnych szkół i używających różnych metod badawczych. Gdy jego pracę przerwała choroba wybierał się właśnie do Sudanu by wspierać ekspedycję archeologiczną w Starej Dongoli.
Natalia Królikowska-Jedlińska