Niniejszy projekt badawczy analizuje wpływ austriackich sił zbrojnych (Volkswehr i Bundesheer) oraz Wojska Polskiego na zdrowie publiczne w latach 1918-1938. Badania koncentrują się na inicjatywach mających na celu poprawę zdrowia publicznego i dobrostanu – takich jak higiena, zamiany w codziennych nawykach, profilaktyka oraz leczenie chorób – a także na roli sportu w polityce wojskowej i dostosowaniu procedur do cech fizycznych rekrutów. Projekt kładzie nacisk na ewentualną ciągłość koncepcji, praktyk i procedur między Austro-Węgrami a Austrią oraz Polską. Ma on również na celu zweryfikowanie hipotez dotyczących źródeł zmian w podejściu sił zbrojnych do kwestii medycznych i zdrowotnych.
W szczególności zbadane zostaną:
• źródła inspiracji sił zbrojnych do walki z chorobami występującymi w ich szeregach (wojskowe lub cywilne; krajowe lub zagraniczne)
• przepływ idei między wojskiem a społeczeństwem cywilnym i określenie tego, które z nich wyraźniej wpływało na zdrowie publiczne
• ciągłość koncepcji, procedur i nieformalnych praktyk, między wojskami Austro-Węgier a II Rzeczpospolitej oraz I Republiki Austriackiej
• Stopień, w jakim zjawiska w siłach zbrojnych odzwierciedlały szersze procesy społeczne
• Stopień, w jakim rekruci przenosili nabyte w wojsku nawyki sportowe, higieniczne i dietetyczne do życia cywilnego
Badania nad interakcją między wojskiem a społeczeństwem cywilnym w kwestiach medycznych i sanitarnych w okresie międzywojennym były długotrwale zaniedbywane. Brak uwagi poświęconej temu tematowi utrudniał pełne zrozumienie procesów zachodzących, nie tylko, w Europie Środkowej od upadku państwa Habsburgów do wybuchu II wojny światowej, ale także w szerszych relacjach między społeczeństwem a instytucjami. Wcześniejsze badania istotne dla tego projektu obejmują prace: Michał Baczkowski (modernizacyjny wpływ austriackiego, a później austro-węgierskiego wojska na rozwój cywilizacyjny Galicji); Peter Meusburger (wykorzystanie statystyk medycznych armii masowych w badaniach nad stanem zdrowia społeczeństwa); Christa Hämmerle (przemiany w kulturowych wzorcach męskości w Austro-Węgrzech pod wpływem poboru powszechnego); Elizabeth Dietrich-Daum (wykorzystanie perspektywy społecznej roli chorób) czy James Riordan (rozwój sportu w państwie totalitarnym).
Przyjęcie holistycznego podejścia pozwala na potraktowanie w projekcie zmian w polityce medycznej i sanitarnej w wojsku oraz rozwoju wojskowego sportu jako powiązanych ze sobą elementów jednego procesu. Badania wpisują się zatem w ramy koncepcji biopolityki w ujęciu Michaela Foucaulta. Metodologia czerpie również z teorii socjologicznych (modernizacyjne i nieomodernizacyjne do badania zmian procesów społecznych) oraz nauk o zarządzaniu (koncepcja procesu zdefiniowana przez Petera Kuenga i Thomasa H. Davenporta). Ponadto projekt wykorzystuje metody porównawcze w kontekście terytorialnym, a także metody ilościowe (statystyczne). Zostaną one zastosowane do źródeł takich jak materiały archiwalne, regulaminy i instrukcje wojskowe, dane statystyczne (zarówno surowe, jak i opracowane), wspomnienia i dzienniki, publikacje naukowe z epoki oraz prasa.
Badania będą prowadzone w odpowiednich archiwach austriackich i polskich (Archiv der Republik Kriegsarchiv, Allgemeines Verwaltungsarchiv, Centralne Archiwum Wojskowe, Archiwum Akt Nowych, wybrane archiwa wojewódzkie, WStLA oraz Niederösterreichisches Landesarchiv) oraz bibliotekach.
Dodatkowa kwerenda zostanie przeprowadzona w Berlinie.
Zespół badawczy składa się z kierownika projektu i doktoranta. Wyniki badań zostaną opublikowane w postaci artykułów w czasopismach naukowych krajowych i międzynarodowych.
2025/59/D/HS3/00868